پایان دادن به پوسیدگی دندانی در کودکان

مقدمه مترجم

پوسیدگی دندان یک بیماری مزمن و شایع در میان جوامع مختلف سراسر کره زمین است. این بیماری که به‌سادگی و با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر نسبت به درمان، قابل پیشگیری است، در صورت وقوع و عدم دریافت مراقبت مناسب، عواقبی مانند از دست رفتن بافت دندانی، درد دندان، ایجاد عفونت موضعی و منتشر و از دست رفتن دندان‌ها و بالتبع نقص در عملکردهای سیستم دندانی (جویدن، زیبایی و تکلم) دارد.

رخداد پوسیدگی دندان در سال‌های اول زندگی در مقایسه با دوره بزرگسالی شرایط پیچیده‌تری ایجاد می‌کند؛ چراکه دانش و مهارت کودکان برای رعایت بهداشت و خودمراقبتی محدود است و از طرفی، اجرای مداخلات پیشگیرانه و درمانی برای کودکان با موانعی روبه‌رو است. معمولاً جلب همکاری کودکان یک چالش در محیط‌های بالینی دندانپزشکی است. پوسیدگی‌های گسترده در دندان‌های شیری آثار نامطلوبی بر دندان‌های دائمی و همچنین کیفیت زندگی کودکان می‌گذارد. از جانب عموم اما، دندان‌های شیری به اشتباه کم‌اهمیت‌تر از دندان‌های دائمی شمرده می‌شوند.

در مورد نظام سلامت دهان ایران می‌توان به قابلیت‌ها و فرصت‌های بالقوه‌ای اشاره کرد که آن را برای مقابله با پوسیدگی دندان توانمند می‌سازد. وجود سیستم ارائه خدمات سلامت در سراسر کشور زیرساختی حیاتی است. حضور نیروهای متنوع در تیم سلامت شاغل در بخش دولتی شامل بهورز، ماما، پرستار، پزشک و دندانپزشک در اکثر مناطق شهری و روستایی کشور، بازویی برای نیازسنجی سلامت و ارائه خدمت و فرصتی برای ارتقای سلامت دهان است.

هماهنگی و همکاری میان وزارت بهداشت و سازمان آموزش‌وپرورش، که چندین دهه سابقه دارد، نیز بستری برای فعالیت‌های پیشگیرانه فراهم می‌سازد. ذیل این همکاری تاکنون برنامه‌هایی مانند طرح دهان‌شویه، وارنیش فلوراید و معاینات منظم دوره‌ای دانش‌آموزان انجام شده است. همچنین، در کشور ما تعداد نیروی دندانپزشک به نسبت جمعیت کافی است. اگرچه اکثریت آن‌ها در بخش خصوصی و در مناطق برخوردار تجمع یافته‌اند، اما این بدین معنی است که ظرفیت آموزشی و همچنین بالقوگی از حیث نیروی انسانی وجود دارد.

با این وجود، بخش دولتی در نظام سلامت ما حدود ۱۰ درصد از کل خدمات دندانپزشکی کشور را ارائه می‌دهد و کمتر از ۱۰ درصد دندانپزشکان کشور در آن مشغول فعالیت هستند. با توجه به کاهش قدرت خرید عموم مردم و عدم پوشش اکثر خدمات دندانپزشکی توسط بیمه‌های سلامت پایه، خدمات دندانپزشکی روزبه‌روز برای بخش بزرگ‌تری از مردم غیرقابل خرید می‌شوند که این مسئله هم لزوم اصلاح عوامل اقتصادی و هم اهمیت موضوع پیشگیری را می‌رساند.

در کشور ما بروز پوسیدگی دندانی بیش از میزان قابل قبول است و متأسفانه روند آن نیز در حال کاهش نیست. از طرفی، رویکرد آموزش بهداشت و تلاش برای اصلاح سبک زندگی افراد بدون تغییر عوامل بالادستی نه‌تنها اثربخش نیست، بلکه منجر به هدررفت منابع و افزایش نابرابری در سلامت می‌شود. بنابراین، به نظر می‌رسد مقابله با این مشکل سلامت عمومی نیاز به برنامه‌ریزی جامع، کل‌نگر و مبتنی بر شواهد داشته باشد.

در صورت موفقیت برنامه‌های پیشگیری از پوسیدگی دندان، جامعه از مزایای اقتصادی و اجتماعی آن بهره‌مند خواهد شد. کتابی که در دست دارید راهکارهای علمی و قابل‌اجرا برای پیشگیری و مقابله با پوسیدگی‌های دندانی زودرس در کودکان ارائه می‌کند و امید است اجرای آن‌ها بتواند بروز پوسیدگی دندان را در کودکان ایران عزیزمان کاهش دهد.